Kamu yatırımları için yeni bir çerçeve belirlenerek, finansman modeli ne olursa olsun tüm projelerin stratejik hedeflerle uyumlu olması ve ekonomik açıdan uygulanabilir olması şartı getirildi. Bu yeni yaklaşımın temel direklerinden biri, Kamu Özel İşbirliği (KÖİ) modeliyle uygulananlar da dahil olmak üzere, tüm kamu yatırımlarında yerli malı kullanımına öncelik verilmesi olarak öne çıkıyor.
Kamu Özel İşbirliği (KÖİ) modeli, kamu kaynaklarının doğrudan kullanılmasına kıyasla daha yüksek harcama etkinliği sağladığı durumlarda tercih edilecek bir yöntem olarak konumlandırıldı. KÖİ yöntemiyle gerçekleştirilmesi planlanan ve Cumhurbaşkanlığı onayı gerektiren projeler için detaylı bir ön yapılabilirlik etüdü hazırlanması zorunlu kılındı. Bu etüt, projelerin teknik, finansal, ekonomik, sosyal ve hukuki açılardan yapılabilirliğini kapsamlı bir şekilde inceleyecek. Ayrıca, öngörülen katkı payları, doğrudan ödemeler ve garantiler de dahil olmak üzere, risk analizleri ile harcama getirisi analizlerinin bu etüde dahil edilmesi gerekiyor. Mevzuatın gerektirdiği durumlarda, projelerin teklif aşamasına geçmeden önce “ÇED Olumlu Belgesi” veya “ÇED gerekli değildir” kararının alınmış olması şartı da getirildi.
Özellikle 2027-2029 dönemi kamu yatırım projelerinin planlama ve uygulama aşamalarında çeşitli sosyal ve çevresel faktörlere özel önem verilecek. İlgili idareler, projelerini kadınların toplum içindeki konumlarının güçlenmesine katkı sağlayacak şekilde hazırlayıp uygulayacak. Engelliler Kanunu’nun ilgili maddeleri doğrultusunda, fiziksel çevre koşullarının engellilere uygun hale getirilmesi amacıyla yeni projelerin engellilerin erişilebilirliğine uygun tasarlanması, mevcut projelerin ise erişilebilir hale dönüştürülmesi göz önünde bulundurulacak ve bu konudaki standartlara uyulacak. Ayrıca, kamu yatırım projelerinin hem hazırlık hem de uygulama safhalarında iş sağlığı ve güvenliği konusuna azami dikkat gösterilecek.
Finansal kiralama yöntemiyle yapılan yatırımlarda da yeni düzenlemeler bulunuyor. Finans tipi kiralamalar, kamu yatırım programında yer alacak. Bu tür kiralamaya konu olan yatırım malının toplam değeri, kiralamanın başlayacağı ilk yılın kamu yatırım programında yıl ödeneği olarak belirtilecek; ancak sonraki yıllarda bu kiralamaya ilişkin herhangi bir ödenek gösterilmeyecek. Finansal kiralamada, kuruluşun yatırım bütçesinden kiralamanın başladığı yıl nakdi bir harcama yapılmasa da, bu gösterimle o değerde bir yatırım malının kuruluşun sabit sermaye stokuna katıldığı görünür kılınacak. Faaliyet tipi finansal kiralama yatırımları ise kamu yatırım programlarında yer almayacak.
Kurumlar bazında ise farklı yaklaşımlar sergilenecek. Özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, 2027-2029 dönemi yatırım tekliflerini, özellikle yeni başlayacak projeler ve ihaleleri dikkate alarak, özelleştirme programına uygun biçimde hazırlayacak. Bu teklifler, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından özelleştirme programına uygunluk açısından değerlendirildikten sonra Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’na iletilecek. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen yatırımlara sahip kuruluşlar ise yatırım tekliflerini adı geçen Bakanlığın görüşünü alarak Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’na gönderecek.
TOKİ’ye ya da özel yüklenicilere arsa veya diğer gayrimenkulleri karşılığında yaptırılacak bina ve tesislerin projelendirilerek kamu yatırım programına teklif edilmesi öngörülüyor. Arsa karşılığı yaptırılmak üzere teklif edilen projeler, proje tutarı ve diğer parametreleriyle (harcama ve ödenekleri hariç) birlikte, toplama dahil olmayacak şekilde kamu yatırım programında yer alacak. Bölge Kalkınma İdareleri, eylem planları kapsamındaki yatırımlara ilişkin tekliflerini ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde hazırlayacak, önceliklendirecek ve Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’na iletecek. Son olarak, valilikler de kamu kuruluşlarının yatırım projeleriyle ilgili teklifler hakkındaki il koordinasyon kurullarında oluşan görüşlerini doğrudan ilgili yatırımcı kuruluşa iletecek.