Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), sanayinin çevresel sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşması ve teknolojik gelişimini hızlandırması amacıyla önemli bir destek programını hayata geçirdi. “Sanayide Yeşil Dönüşüm Çağrısı 2026-2” adını taşıyan bu program, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın koordinasyonunda ve Dünya Bankası Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında yürütülecek. Bu yeni çağrı ile Türkiye’nin sanayi sektöründe yeşil bir dönüşümün tetiklenmesi ve bu alandaki teknolojik yeniliklerin önünün açılması hedefleniyor.
**Programın Temel Hedefleri ve Ulusal Katkıları**
Çağrının temel amacı, sanayi kuruluşlarının yeşil teknolojilere adaptasyonunu hızlandırmak ve bu sayede ülkenin dış pazarlardaki rekabet gücünü artırmaktır. Özellikle Avrupa Birliği başta olmak üzere uluslararası ticaretteki yeşil dönüşüm trendlerine uyum sağlamak, Türkiye’nin ihracat potansiyelini yükseltecek ve yeşil ürün ihracatını çeşitlendirecektir. Aynı zamanda, yerli üretim kapasitesini güçlendirerek ithalat bağımlılığının azaltılması da programın önemli hedeflerinden biridir. Özel sektör kuruluşları arasında Araştırma-Geliştirme (AR-GE) ve yenilik iş birliklerinin yaygınlaştırılması da beklenen olumlu sonuçlar arasında yer alıyor.
**Desteklenecek Proje Alanları ve Konuları**
Bu kapsamlı destek programı, geniş bir yelpazedeki çevresel ve sürdürülebilirlik odaklı konuları içerecek. İklim değişikliğiyle mücadele, çevre ve biyoçeşitliliğin korunması, temiz ve döngüsel ekonomi modellerinin geliştirilmesi öncelikli alanlar arasında. Ayrıca, temiz, erişilebilir ve güvenli enerji arzının sağlanması da projelerin odak noktalarından biri olacak. Yeşil ve sürdürülebilir tarım uygulamaları ile sürdürülebilir akıllı ulaşım çözümleri de çağrı kapsamında desteklenecek konular arasında bulunuyor.
**Destek Kapsamındaki Faaliyetler**
Proje başvurularında, yeni prototiplerin geliştirilmesi, mevcut prototiplerin iyileştirilmesi, doğrulama testlerinin yapılması, pilot üretim süreçleri ve büyük ölçekli demonstrasyon çalışmaları gibi AR-GE ve yenilik odaklı faaliyetler desteklenecek. Özellikle, projelerin ölçek büyütme potansiyeli taşıması ve endüstriyel uygulamalara dönüşebilmesi programın öncelikleri arasında yer alıyor.
**Finansal Destek Limitleri ve Geri Ödeme Şartları**
TÜBİTAK tarafından sağlanacak destek ve firma öz kaynak katkısından oluşan proje bütçeleri, kuruluş büyüklüğüne göre farklılık gösteriyor. Mikro ve küçük ölçekli KOBİ’ler için üst sınır 15 milyon lira, orta ölçekli KOBİ’ler için 24 milyon lira, büyük işletmeler için ise 51,5 milyon lira olarak belirlendi. Desteklerin büyük bir kısmı geri ödemeli olarak sağlanacak. Kabul edilen bütçenin büyük işletmelerde yüzde 70’i, KOBİ’lerde yüzde 80’i geri ödemeli destekle karşılanırken, depremden etkilenen Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa’daki KOBİ’ler için bu oran yüzde 90’a çıkacak. Kalan tutar kuruluşların öz kaynaklarından sağlanacak.
Projeler başarıyla tamamlandığında, geri ödemeli destek tutarının büyük işletmelerde yüzde 50’si, KOBİ’lerde ise yüzde 60’ı hibeye dönüşecek. Kalan geri ödeme miktarı ise proje desteğinin bitiminden bir yıl sonra başlayacak ve yılda iki taksitle dört yılı aşmayacak bir süre içinde tamamlanacak.
Çağrılar kapsamında kuruluş başına uygulanacak toplam geri ödemeli destek üst sınırı dolar cinsinden de belirlendi. Mikro ve küçük KOBİ’ler için 500 bin dolar, orta ölçekli KOBİ’ler için 800 bin dolar, büyük işletmeler için ise 1,5 milyon dolar olarak uygulanacak. Bu hesaplamalarda, önceki çağrılarda alınan destekler de dikkate alınacak.
**Destek Kapsamındaki Giderler ve Başvuru Koşulları**
Proje kapsamında personel giderleri, seyahat, danışmanlık hizmetleri, hizmet alımları, alet ve teçhizat alımları, yazılım, yayın, malzeme ve sarf giderleri gibi birçok kalem desteklenecek. Çağrıya, Türkiye’de yerleşik sermaye şirketleri tek başına ya da en fazla üç ortaklı projelerle başvurabilecekler. Kuruluşların mali yeterlilik koşullarını karşılaması beklenirken, bütçesi 25 milyon lirayı aşan projeler için ayrıca ekonomik fizibilite raporu sunulması gerekecek. Proje ekibinde en az lisans derecesine sahip, proje konusuyla ilgili bir personelin bulunması zorunlu olacak; farklı alanlarda eğitim almış ancak konuyla ilgili deneyime sahip kişilerin de başvuruları değerlendirilecektir. Dünya Bankası’nın kısıtlı listesindeki faaliyetler ile savunma sanayisine yönelik faaliyet gösteren veya çıktıları bu alana yönelik olan kuruluşlar desteklenmeyecektir. Ayrıca projelerde çevresel, sosyal, iş sağlığı ve güvenliği riskleri de detaylıca değerlendirilecektir.
**Değerlendirme Kriterleri ve Başarı Ölçütleri**
Başvurular, endüstriyel AR-GE içeriği ve yenilik düzeyi, proje planının uygunluğu, kuruluş altyapısının yeterliliği ve çıktıların ekonomik ve ulusal faydaya dönüşme potansiyeli gibi kriterler üzerinden titizlikle incelenecek. Proje süresi, uzatmalar dahil en fazla 24 ay olarak belirlenmiştir.
Başarı ölçütleri arasında, üretim birimi başına elektrik veya su tüketiminin en az yüzde 10 azaltılması, geri dönüştürülemeyen atık miktarının en az yüzde 10 düşürülmesi ve yenilikçi yeşil teknoloji çözümlerinin geliştirilmesi yer alıyor. Projede hedeflenen bu göstergelerden en az birine ulaşılması ve bunun proje sonunda veya tamamlanmasını takip eden birinci ya da üçüncü yıl sonunda doğrulanması gerekecek.
**Önemli Tarihler**
Bu önemli çağrı için kuruluş bazlı ön kayıt başvuruları için son tarih 8 Ekim olarak belirlenmiştir. Çağrı kapanış tarihi ise 12 Ekim’dir. Proje başvuruları, ön kayıt onayının ardından elektronik ortamda e-imzayla gönderilecektir. Sanayide yeşil dönüşümü hedefleyen tüm kuruluşların bu fırsatı değerlendirmesi büyük önem taşıyor.